Θέμα 6: Ποιος είναι ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης;
Τα κοινωνικά ζητήματα αποτελούν προβλήματα που επηρεάζουν μεγάλες ομάδες ανθρώπων και μπορούν να επηρεάσουν την καλή λειτουργία μιας κοινωνίας. Οι έφηβοι/ ες μπορούν να αντιμετωπίσουν κοινωνικά προβλήματα όπως ακριβώς και οι ενήλικες. Ενδέχεται μάλιστα να είναι πιο επιρρεπείς σε αυτές τις προκλήσεις επειδή ο εγκέφαλός τους αναπτύσσεται ακόμη και το σώμα τους αλλάζει γρήγορα. Τα κοινωνικά ζητήματα και όσα μπορεί να θεωρούμε ως «εφηβικά προβλήματα» μπορούν να επηρεάσουν τη συναισθηματική και σωματική υγεία.
Επίσης, οι εξελίξεις στην τεχνολογία σηματοδοτούν την αντιμετώπιση νέων και διαφορετικών κοινωνικών ζητημάτων από τους σημερινούς εφήβους. Τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης έχουν αλλάξει ή ενισχύσει ορισμένα εφηβικά προβλήματα: Για παράδειγμα, η ψηφιακή επικοινωνία έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι/ ες αλληλεπιδρούν με τους συνομηλίκους τους και τα ρομαντικά τους ενδιαφέροντα.1
Επιπλέον, η ψηφιακή ζωή συνεπάγεται την έλλειψη βασικών δεξιοτήτων διαπροσωπικής επικοινωνίας από πολλούς εφήβους, όπως η ικανότητα να αντιλαμβάνονται τα κοινωνικά συνθήματα. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δυσλειτουργίας μπορεί να συνδεθεί με τη χρήση της τεχνολογίας2 (αλλά από την άλλη πλευρά, η ψηφιακή κοινωνικοποίηση και η μάθηση ήταν απαραίτητες κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19).
Οι συνήθειες των εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα γραπτά μηνύματα αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν, βγαίνουν ραντεβού, μαθαίνουν, κοιμούνται, ασκούνται και ούτω καθεξής. Ο/ Η μέσος/ η έφηβος/ η αφιερώνει καθημερινά περισσότερες από οκτώ ώρες στη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών.3
Αν και δεν συνδέονται όλα τα κοινωνικά ζητήματα με την τεχνολογία, πολλά συνδέονται περίπλοκα με τη χρήση της τεχνολογίας και των μέσων ενημέρωσης. Πρόκειται για τα 10 κορυφαία κοινωνικά ζητήματα με τα οποία οι έφηβοι/ες μάχονται καθημερινά. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ψυχικής υγείας και ευημερίας, είτε θετικά είτε αρνητικά. Ακολουθούν ορισμένοι βασικοί τρόποι με τους οποίους τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική υγεία:
Θετικές πτυχές:
- Σύνδεση και υποστήριξη: Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης παρέχουν στα άτομα τη δυνατότητα να συνδεθούν με φίλους, οικογένεια και κοινότητες, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση του ανήκειν και της υποστήριξης.
- Ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να αυξήσουν την ευαισθητοποίηση σχετικά με ζητήματα ψυχικής υγείας, να μειώσουν το στιγματισμό και να παρέχουν πρόσβαση σε πολύτιμες πληροφορίες και πόρους.
- Έκφραση και δημιουργικότητα: Πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το Pinterest επιτρέπουν στους χρήστες να εκφράζονται δημιουργικά, γεγονός που μπορεί να αποτελέσει θετική διέξοδο για αυτοέκφραση και αυτογνωσία.
- Δημιουργία κοινότητας: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να διευκολύνουν τον σχηματισμό κοινοτήτων βάσει κοινών ενδιαφερόντων ή εμπειριών, παρέχοντας μια αίσθηση του ανήκειν και της κατανόησης.
- Πρόσβαση σε πόρους: Πολλές οργανώσεις ψυχικής υγείας, θεραπευτές και ομάδες υποστήριξης παρουσιάζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διευκολύνοντας τα άτομα να ανακαλύπτουν και να έχουν πρόσβαση σε πόρους και πληροφορίες.
Αρνητικές πτυχές:
- Σύγκριση και φθόνος: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να οδηγήσουν σε αισθήματα ανεπάρκειας ή φθόνου όταν οι χρήστες συγκρίνουν τον εαυτό τους με άλλους, ιδίως όσον αφορά την εμφάνιση, τα επιτεύγματα ή τον τρόπο ζωής.
- Διαδικτυακός εκφοβισμός και παρενόχληση: Ο διαδικτυακός εκφοβισμός και τα αρνητικά σχόλια μπορούν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, ιδίως στους νέους.
- FOMO (φόβος της απώλειας): Η συνεχής έκθεση στις δραστηριότητες και τις εμπειρίες των άλλων μπορεί να συμβάλει σε αισθήματα FOMO, οδηγώντας σε άγχος και αίσθηση ότι δεν ανταποκρίνονται.
- Επιβεβαίωση που επιδιώκεται: Η εξάρτηση από τις συμπάθειες, τα σχόλια και τις κοινοποιήσεις για την αυτοεκτίμηση μπορεί να οδηγήσει σε έναν κύκλο αναζήτησης εξωτερικής επιβεβαίωσης, ο οποίος μπορεί να είναι επιβλαβής για την αυτοεκτίμηση.
- Χρόνος και παραγωγικότητα: Η υπερβολική ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη παραγωγικότητα, διαταραχές του ύπνου και πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.
- Φιλτράρισμα και παραποίηση: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά απεικονίζουν επιμελημένες, εξιδανικευμένες εκδοχές της ζωής των ανθρώπων, οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες και να συμβάλουν σε αισθήματα ανεπάρκειας.
- Υπερβολικός φόρτος πληροφοριών: Η συνεχής έκθεση σε συνταρακτικές ειδήσεις, εικόνες ή συζητήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να συμβάλει στην πρόκληση άγχους και στρες.
Επισημαίνεται ότι ο αντίκτυπος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική υγεία μπορεί να ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τους εκάστοτε παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου χρήσης, του περιεχομένου που καταναλώνεται και της συνολικής ευημερίας του χρήστη. Κατά συνέπεια, είναι ζωτικής σημασίας η προσεκτική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και το ενδεχόμενο λήψης μέτρων για τον περιορισμό των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων, όπως ο καθορισμός ορίων, η επιμέλεια της τροφής σας και η αναζήτηση υποστήριξης, αν χρειαστεί. Επιπλέον, η διατήρηση μιας υγιούς ισορροπίας μεταξύ διαδικτυακών και μη διαδικτυακών δραστηριοτήτων είναι σημαντική για τη συνολική ευημερία.