Θέμα 4: Αντιμετώπιση της Ιδεοψυχαναγκαστικής Συμπεριφοράς (Obsessive-compulsive disorder, OCD), της διαταρακτικής συμπεριφοράς, των αντικοινωνικών διαταραχών και του στρες

Θυμωμένος/ η ή βίαιη συμπεριφορά

• Πολλοί ευχάριστοι, κατά τα άλλα καλά προσαρμοσμένοι/ ες έφηβοι/ ες με OCD θυμώνουν πολύ όταν αποτρέπονται από την εκτέλεση μιας τελετουργίας OCD. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε σωματικές αντιπαραθέσεις μεταξύ του γονέα και του εφήβου ή στην καταστροφή περιουσίας.
• Πώς να το αντιμετωπίσετε: Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, ο εν λόγω θυμός οφείλεται σε φόβο, άγχος και απογοήτευση και όχι σε επιθετικότητα. Ο έφηβός σας απλώς αισθάνεται καταπιεσμένος και έχει εξαντλήσει τις ικανότητες αντιμετώπισης.

Άρνηση συζήτησης των συμπτωμάτων

• Οι έφηβοι/ ες είναι συχνά απρόθυμοι να μοιραστούν λεπτομέρειες της ζωής τους με τους γονείς τους, και αυτή η μυστικοπάθεια μπορεί να επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο στους εφήβους με OCD.
• Πώς να το αντιμετωπίσετε: Ίσως χρειαστεί να αποδεχτείτε ότι ο/ η έφηβός/ ή σας δεν θα είναι πρόθυμος/ η να μοιραστεί μαζί σας τη φύση των συμπτωμάτων του/ της. Ο σεβασμός της ιδιωτικότητάς τους και η παροχή ενός υποστηρικτικού, μη επικριτικού περιβάλλοντος σε περίπτωση που αποφασίσουν να μιλήσουν είναι συχνά η πιο χρήσιμη στρατηγική σε αυτές τις περιπτώσεις.

Χρήση ναρκωτικών ουσιών για την αντιμετώπιση τους

• Δεν αποτελεί ασυνήθιστο φαινόμενο για τους/ τις εφήβους/ ες να χρησιμοποιούν ναρκωτικές ουσίες και αλκοόλ προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα της OCD, ιδιαίτερα αν τα συμπτώματα της OCD συνοδεύονται από κατάθλιψη:
• Πώς να το αντιμετωπίσετε: Σε αυτές τις περιπτώσεις, συνιστάται η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας, καθώς μπορεί να αποτελεί ένα πολύπλοκο πρόβλημα που απαιτεί την εμπειρία εκπαιδευμένων επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Ο καθορισμός αυστηρών ορίων στο σπίτι, όπως η απαγόρευση χρήσης ουσιών/ναρκωτικών ουσιών στο σπίτι, και η διαχείριση των δικών σας επιπέδων στρες είναι υψίστης σημασίας σε αυτές τις περιπτώσεις.

Έχοντας πέσει θύμα εκφοβισμού

• Δυστυχώς, ορισμένοι/ ες έφηβοι/ ες με OCD υφίστανται ψυχολογικό ή/και σωματικό εκφοβισμό. Αυτό είναι άκρως στρεσογόνο τόσο για τους γονείς όσο και για τον/ την επηρεαζόμενο έφηβο/ η και μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη. Φυσικά, η κατάθλιψη αυξάνει τον κίνδυνο συμπεριφορών αυτοτραυματισμού, συμπεριλαμβανομένης της αυτοκτονίας.
• Πώς να το αντιμετωπίσετε: Σε περίπτωση που αντιληφθείτε εκφοβισμό, είναι σημαντικό να απευθυνθείτε στους αρμόδιους επαγγελματίες του σχολείου που φοιτά ο/ η έφηβός/ ή σας, όπως ο διευθυντής του σχολείου, ο σύμβουλος καθοδήγησης και ο δάσκαλος του παιδιού σας. Παρόλο που ο/ η έφηβός/ ή σας πρέπει να διδαχθεί δεξιότητες αυτοπεποίθησης για την αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων, χρειάζεται επίσης να αισθάνεται ασφαλής και να αντιμετωπίζει τέτοια προβλήματα εντός ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος.

Η αντιμετώπιση της διαταρακτικής συμπεριφοράς και των διαταραχών διαγωγής στους εφήβους μπορεί να αποτελέσει πρόκληση, τόσο για τον/ την έφηβο/ η όσο και για τους φροντιστές του. Ακολουθούν ορισμένες συμβουλές που θα σας βοηθήσουν να διαχειριστείτε και να αντιμετωπίσετε τα εν λόγω ζητήματα:

Θέστε σαφείς προσδοκίες:

• Θέστε σαφείς κανόνες και προσδοκίες για τη συμπεριφορά στο σπίτι. Βεβαιωθείτε ότι οι εν λόγω κανόνες κοινοποιούνται με συνέπεια και είναι κατανοητοί από όλους στο σπίτι.

Θετική ενίσχυση:

• Επιβραβεύστε και ανταμείψτε τη θετική συμπεριφορά. Ενισχύστε τις ενέργειες που εναρμονίζονται με τις καθιερωμένες προσδοκίες. Με αυτόν τον τρόπο μπορείτε να ενθαρρύνετε πιο θετική συμπεριφορά μελλοντικά.

Η συνέπεια είναι το κλειδί:

• Φροντίστε να είστε συνεπείς στις αντιδράσεις σας ως προς τη συμπεριφορά. Αυτό συμβάλλει στη δημιουργία μιας αίσθησης προβλεψιμότητας, η οποία μπορεί να είναι καθησυχαστική για τους/ τις εφήβους/ ες.

Αποφύγετε τους καβγάδες ισχύος:

• Προσπαθήστε να αποφύγετε να εμπλακείτε σε καβγάδες ισχύος με τον/ την έφηβο/ η. Αντ’ αυτού, επικεντρωθείτε στην εξεύρεση λύσεων από κοινού.

Ενεργητική ακρόαση:

• Ακούστε τον/ την έφηβο/η χωρίς να τον κρίνετε. Η κατανόηση της άποψής τους μπορεί να προσφέρει διορατικότητα στα υποκείμενα ζητήματα.

Ενθαρρύνετε την ανοιχτή επικοινωνία:

• Δημιουργήστε ένα ασφαλές και ανοιχτό περιβάλλον προκειμένου ο έφηβός σας να εκφραστεί. Αυτό μπορεί να τον βοηθήσει να νιώσει πιο άνετα συζητώντας τα συναισθήματα και τις ανησυχίες του.

Η αντιμετώπιση στρεσογόνων παραγόντων αποτελεί πραγματικότητα της ζωής, για τα παιδιά και τους ενήλικες. Οι εν λόγω στρατηγικές μπορούν να σας βοηθήσουν να διατηρήσετε το στρες υπό έλεγχο:

• Κοιμηθείτε καλά. Ο ύπνος είναι απαραίτητος για τη σωματική και συναισθηματική ευημερία. Οι ειδικοί συνιστούν εννέα έως 12 ώρες ύπνου τη νύχτα για παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών. Οι έφηβοι/ ες πρέπει να κοιμούνται οκτώ έως 10 ώρες τη νύχτα. Ο ύπνος πρέπει να είναι προτεραιότητα προκειμένου να διατηρείται το στρες υπό έλεγχο. Προκειμένου να διαφυλάξετε τον ύπνο σας, περιορίστε τη χρήση οθόνης κατά τη διάρκεια της νύχτας και αποφύγετε να κρατάτε ψηφιακές συσκευές στο υπνοδωμάτιο.
• Άσκηση. Η σωματική δραστηριότητα αποτελεί βασικό μέσο εκτόνωσης του στρες για τους ανθρώπους όλων των ηλικιών.
• Συζητήστε το. Η συζήτηση των στρεσογόνων καταστάσεων με έναν έμπιστο ενήλικα μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά και τους εφήβους να θέσουν τα πράγματα σε προοπτική και να βρουν λύσεις. Ακριβώς όπως και οι ενήλικες, τα παιδιά και οι έφηβοι/ ες χρειάζονται χρόνο για να κάνουν αυτό που τους ευχαριστεί, είτε αυτό είναι αδόμητος χρόνος για να παίξουν με τουβλάκια κατασκευών είτε αδιάλειπτες ώρες για να εξασκηθούν στη μουσική ή την τέχνη. Επίσης, παρόλο που κάποια παιδιά ευημερούν αναπηδώντας από τη μια δραστηριότητα στην άλλη, άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ηρεμήσουν. Βρείτε μια υγιή ισορροπία μεταξύ των αγαπημένων δραστηριοτήτων και του ελεύθερου χρόνου.
• Βγείτε έξω. Η ενασχόληση με τη φύση είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος ανακούφισης από το άγχος και βελτίωσης της συνολικής ευημερίας. Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι οι άνθρωποι που ζουν σε περιοχές με περισσότερο πράσινο έχουν λιγότερη κατάθλιψη, άγχος και στρες. Έρευνες έχουν διαπιστώσει ότι η γραπτή έκφραση συμβάλλει στη μείωση της ψυχικής δυσφορίας και στη βελτίωση της ευημερίας. Ορισμένες έρευνες έχουν διαπιστώσει, για παράδειγμα, ότι η συγγραφή θετικών συναισθημάτων -όπως τα πράγματα για τα οποία είστε ευγνώμονες ή περήφανοι- μπορεί να μετριάσει τα συμπτώματα του άγχους και της κατάθλιψης
• Μάθετε την ενσυνειδητότητα. Σε μια μελέτη ενός εκπαιδευτικού προγράμματος ενσυνειδητότητας διάρκειας 5 εβδομάδων για νέους 13 έως 18 ετών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι έφηβοι/ ες που έμαθαν ενσυνειδητότητα βίωσαν σημαντικά λιγότερη ψυχική δυσφορία από τους/ τις εφήβους/ ες που δεν βίωσαν.

Γείωση με 5-4-3-2-1

• Η άσκηση 5-4-3-2-1 φέρνει τους/ τις εφήβους/ ες, ή ανθρώπους οποιασδήποτε ηλικίας, πίσω στην παρούσα στιγμή μέσω όλων των αισθήσεών τους.

Παρατηρήστε και πείτε δυνατά ή εσωτερικά:

• 5 πράγματα που μπορείτε να δείτε (επιλέξτε ένα χρώμα, για παράδειγμα, 5 μπλε πράγματα)
• 4 αισθήσεις που μπορείτε να αισθανθείτε (π.χ. την πλάτη σας στην καρέκλα, τον δροσερό αέρα στα χέρια σας)
• 3 ήχους που μπορείτε να ακούσετε
• 2 πράγματα που μπορείτε να μυρίσετε (δεν πειράζει να μυρίσετε ενεργά πράγματα, όπως το απορρυπαντικό πλυντηρίου στα ρούχα σας)
• 1 πράγμα που μπορείτε να γευτείτε

Κίνηση/Άσκηση

• Οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις της άσκησης μπορούν να γίνουν διαλογιστικές όταν κάποιος δίνει όλη του την προσοχή. Πραγματικά, οποιαδήποτε σωματική δραστηριότητα μπορεί να γίνει δραστηριότητα ενσυνειδητότητας όταν προσεγγίζεται με τη στάση της ενσυνειδητότητας. Κάντε έναν νοερό περίπατο και παρατηρήστε τα πάντα γύρω σας: τους ήχους, τη θερμοκρασία, τον τρόπο που αισθάνεστε να περπατάτε, τις σωματικές αισθήσεις, τη φύση και τα αξιοθέατα της περιοχής.

Ενσυνείδητη διατροφή

• Ως δραστηριότητα ενσυνειδητότητας σε μέγεθος δαγκωνιάς, δοκιμάστε να φάτε ένα φρούτο ή μια καραμέλα με προσοχή. Χρησιμοποιήστε μια κλημεντίνη ως σημείο εκκίνησης- παρατηρήστε το χρώμα και την υφή του φρούτου- ξεφλουδίστε το αργά- παρατηρήστε τη μυρωδιά. Δοκιμάστε μια μπουκιά και εξετάστε αργά πώς αισθάνεστε όταν το τρώτε.