Θέμα 1: Ορισμός της ψυχικής υγείας
«Το όραμά μας είναι να δημιουργήσουμε έναν κόσμο όπου η ψυχική υγεία θα εκτιμάται, θα προάγεται και θα προστατεύεται, όπου οι καταστάσεις ψυχικής υγείας θα προλαμβάνονται, όπου ο/ η καθένας/ μιά θα μπορεί να ασκεί τα ανθρώπινα δικαιώματά του/ της και να έχει πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και ποιοτική φροντίδα ψυχικής υγείας και όπου ο/ η καθένας/ μιά θα μπορεί να συμμετέχει πλήρως στην κοινωνία χωρίς στιγματισμό και διακρίσεις». WHO, 2022
Σκοπός της παρούσας ενότητας είναι να αποκτήσετε μια συνολική επίγνωση των πιο κοινών ασθενειών ψυχικής υγείας που μπορεί να επηρεάσουν τους νέους στο σπίτι και σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Επίσης, θα παράσχει πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η πανδημία Covid-19 επηρέασε την ψυχική υγεία των νέων.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε κατά τη διάρκεια της εν λόγω μαθησιακής διαδικασίας, ότι οι καταστάσεις ψυχικής υγείας αποτελούν κοινό τόπο και δεν πρέπει να στιγματίζονται. Η ενημέρωσή σας για τα συμπτώματα και τις αιτίες των ασθενειών ψυχικής υγείας, σημαίνει ότι μπορείτε ως γονέας και/ή εκπαιδευτικός να συμβάλλετε στην ποιότητα ζωής των νέων.
Οι εκπαιδευτικοί διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για τους επαγγελματίες προκειμένου να προβούν σε επίσημη διάγνωση μιας διαταραχής ψυχικής υγείας, δεδομένης της συνεχούς εμπλοκής και συμμετοχής τους στη ζωή των μαθητών τους από την πρώιμη παιδική ηλικία έως την εφηβεία και ως ενήλικες στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Συνεπώς, ο ρόλος τους είναι συμπληρωματικός προς τους γονείς και μπορούν να υποστηρίξουν τους γονείς και το παιδί στη διαχείριση μιας διαταραχής ψυχικής υγείας.
Τα προβλήματα/καταστάσεις ψυχικής υγείας ορίζονται ως:
«ψυχικές διαταραχές και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες, καθώς και άλλες ψυχικές καταστάσεις που συνδέονται με σημαντική δυσφορία, έκπτωση της λειτουργικότητας ή κίνδυνο αυτοτραυματισμού. Είναι πιθανότερο οι άνθρωπο με προβλήματα ψυχικής υγείας να βιώνουν χαμηλότερα επίπεδα ψυχικής ευημερίας, ωστόσο αυτό δεν συμβαίνει πάντα ή κατ’ ανάγκη». WHO 2022
Πρέπει να σημειωθεί ότι οι άνθρωποι μπορούν να λειτουργήσουν και με ψυχική διαταραχή, εάν υποστηρίζονται, διαγιγνώσκονται ή λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, αυτό εξαρτάται από το άτομο που αναγνωρίζει ότι υπάρχει πρόβλημα, είτε αντιλαμβάνεται τα συμπτώματα μόνο του είτε παρατηρούνται από άλλους.
Ψυχική υγεία δεν σημαίνει απλώς την απουσία ψυχικής διαταραχής – είναι πιθανό να έχει κανείς καλή ψυχική ευημερία ενώ ζει με διαγνωσμένη ψυχική διαταραχή. Αντίθετα, κάποιος που δεν έχει διαγνώσιμη ψυχική διαταραχή μπορεί να έχει χαμηλό επίπεδο ψυχικής ευημερίας.
Η ψυχική κατάσταση ή η ψυχική υγεία ενός ατόμου, επηρεάζει και επιδρά άμεσα στις σκέψεις και τις συμπεριφορές σε κάθε πτυχή της ζωής: σχέσεις, επαγγελματική/εργασιακή ζωή, εκπαίδευση, καθημερινή διαβίωση, χρήματα, αυτοεκτίμηση, επικοινωνία – στην ουσία πώς ζούμε τη ζωή μας. Η ψυχική υγεία του καθενός είναι διαφορετική από εκείνη των άλλων, καθώς δεν αντιδρούμε όλοι με τον ίδιο τρόπο και τα αποτελέσματα δεν είναι τα ίδια.
Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται τον όρο ψυχική υγεία, τον χρησιμοποιούν κυρίως με την αρνητική έννοια, ενώ στην πραγματικότητα σχετίζεται με την υγεία ενός μέρους του σώματός μας που απαιτεί φροντίδα και προσοχή όπως και το υπόλοιπο σώμα.
Ο όρος θέματα ψυχικής υγείας, καλύπτει ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων ψυχικής υγείας που επηρεάζουν τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις συμπεριφορές και τις σχέσεις με τους άλλους, με αποτέλεσμα να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε και αντιμετωπίζουμε το άγχος, τις σχέσεις με τους άλλους και τις επιλογές που κάνουμε, είτε αυτές είναι θετικές είτε αρνητικές.
Πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια ενός προβλήματος ψυχικής υγείας
- Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που προηγουμένως απολάμβαναν με την οικογένεια και/ή τους φίλους
- Χαμηλές επιδόσεις στο σχολείο χωρίς προφανή εξήγηση
- Αυξημένα επίπεδα άγχους, αίσθημα εξάντλησης και ανησυχίας
- Απομόνωση και μη επιθυμία για κοινωνικές συναναστροφές
- Αλλαγές στην όρεξη, όπως παράλειψη γευμάτων ή υπερκατανάλωση τροφής/ αδηφαγία
- Αλλαγές στην αντίληψη, όπως η ακοή ή η όραση πραγμάτων που οι άλλοι δεν βλέπουν
- Συμπεριφορά αυτοτραυματισμού Σημάδια κοψίματος ή μώλωπες σε κοινές περιοχές του σώματος
- Μειωμένη ή αυξημένη σεξουαλική ορμή/ανηθικότητα
- Αυξημένη αποχή από το σχολείο
- Μη εκπόνηση εργασιών, απώλεια ενδιαφέροντος για συμμετοχή στην τάξη
- Αλλαγές στη συμπεριφορά π.χ. διασπαστική ή επιθετική συμπεριφορά προς τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς